| Phan Trọng Báu
Bàn về cốt cách Phan Đình Phùng, Đào Trinh Nhất viết: “Tuy chủ trương lo lắng việc võ, nhưng Phan cũng không bỏ việc văn, và không quyên cái thú ung dung ngâm vịnh. Thiệt là một vị nho tướng(1). Như vậy, theo Đào Trinh Nhất thì cốt cách của Phan là cốt cách của một vị nho tướng, một nhà nho làm vịêc quân. Đúng, Phan Đình Phùng là một vị nho tướng, vì trước hết Cụ là một nhà nho, một người xuất thân từ cửa Khổng sân Trình như các nhà nho có cá tính rất mạnh mẽ, đó là lòng cương trực hiếm có, còn khi Cụ vâng chiếu Cần Vương ứng nghĩa đúng là lúc phong trào chống Pháp ở Nghệ Tĩnh đang cần một ngọn cờ để tập hợp lực lượng, đó là nhu cầu của thời cuộc, và khi đã trực tiếp chỉ đạo cuộc chống Pháp thì Cụ luôn nói đến lòng người, vì khi đã cố kết được nhân tâm tức là nhân hoà thì họ sẽ có địa lợi và tạo được thời cơ cũng tức là thiên thời. Như vậy trong sự nghiệp chống Pháp của Phan Đình Phùng thì nhân hoà phải là yếu tố hàng đầu rồi mới đến địa lợi và thiên thời. Do đó cốt cách của Phan Đình Phùng là sự hội tụ đủ ba yếu tố: Là một nhà nho, là một vị tướng do nhu cầu của thời cuộc, của đất nước mà có và cũng là một người “thông thiên địa nhân” như sách “Pháp ngôn” đã nói. |
Chi tiết
