| Điều tôi cảm nhận trước tiên khi đọc Lẽ sống (NXB Lao động- 2009) không phải bởi nhân vật anh hùng Ba Kiên với những “trích ngang” rất ấn tượng như: Mười tuổi tham gia Cách mạng làm giao liên, làm “thông báo viên”; chưa đầy 20 tuổi đã là đội trưởng biệt động Sài Gòn; hai mươi tuổi vào Đảng, ba năm sau đã là huyện ủy viên Hóc Môn (do các đồng chí Nguyễn Văn Linh, Mai Chí Thọ giới thiệu); ba mươi hai tuổi trở thành Anh hùng LLVT nhân dân; bốn mươi tám tuổi phong Thiếu tướng đảm nhiệm chức vụ Tư lệnh Quân khu và hiện nay là Thượng tướng, Thứ trưởng Bộ Quốc phòng… mà bởi những trang viết rất sinh động về cuộc sống “đời thường” của ông. Cho nên lúc đọc một mạch xong, gấp cuốn sách lại tôi nghĩ: Giá như cuốn sách được đặt cái tên “Thượng tướng giữa đời thường” thì hay hơn.
Cuộc sống “đời thường” của người anh hùng, của một vị tướng đang giữ những trọng trách lớn của quân đội được tái hiện dòng nối dòng, trang nối trang trong Lẽ sống, nó đi ngang qua suốt cuộc đời bộ đội dài gần nửa thế kỷ của ông. Ấy là những năm tháng Ông đảm nhiệm chức vụ huyện đội phó Hóc Môn, xây dựng phong trào quần chúng ở các xã Tân Hiệp, Bình Mỹ, thời Tam thôn…những “vùng trắng” không dân, không cơ sở. Nhiệm vụ trên giao là phải giành dân, phải kéo dân về từ các ấp chiến lược của địch, phải xây dựng cơ sở. Ông cùng các chiến sĩ của mình đã thực hiện phương châm “sâu rẽ bên gốc” là tuyên truyền vận động kéo dân về; là tự tay trồng lúa, là tăng gia sản xuất, thậm chí dựng cả xưởng chế tạo vũ khí thô sơ ngay cửa ngõ Sài Gòn như là một “Thông điệp” sẽ chiến đấu lâu dài với kẻ thù. Ấy là những năm tháng ông về Củ Chi, Gò Vấp, Đức Hòa… cùng dân đào hầm, khoét địa đạo. Hàng ngày, bốn giờ sáng vô hầm, mười chín giờ tối mới được ngoi lên. Có đợt, bảy tám tháng không được nhìn thấy ánh mặt trời, da bợt đi và mọc đầy mụn nhọt…Và ấy là những năm tháng hành quân đuổi giặc nơi biên giới khốc liệt. Ông bảo, những năm ấy không dựa vào dân, không có nhân dân, chắc chẳng làm được chuyện gì dù có tài giỏi bằng trời.
Là phận mồ côi từ bé (cha hy sinh, mẹ mất sớm); ăn cơm dân, mặc áo dân từ thủa thiếu niên; lớn lên trưởng thành trong sự chở che, đùm bọc của đồng bào đồng chí nên dù ở đâu, trong cương vị và hoàn cảnh nào, Ba Kiên cũng hướng suy nghĩ và việc làm của mình về phía những người dân, những đồng đội cũ, nhất là những người dân nghèo ở các vùng sâu, vùng xa, nơi cơ sở kháng chiến cũ, những cựu chiến binh đang gặp khó khăn trong cuộc sống. Tôi thực sự xúc động khi đọc những câu chuyện chị Diệu Ân kể trong cuốn Lẽ sống về lần Ba Kiên xắn quần lội bộ cả mấy cây số tìm về quê một người lính dưới quyền năm xưa có tên là Thông ở Hà Nam để giúp anh lúc gia đình anh đang gặp cảnh bi đát: Vợ trọng bệnh vô phương cứu chữa, các con phải bỏ học đi đóng gạch kiếm ăn từng bữa; hoặc về vụ ông “giải nỗi oan” 30 năm cho anh Hà , thương binh quê ở Cà Mau; đem lại công bằng cho Thiếu tá Thưởng ở quân đội 11, bác Thành cựu cán bộ Tổng cục 2 ở Củ Chi… Ông rất hay dẫn câu nói “đồng chí mình bị oan mà không giải quyết thì còn gì là cộng sản”. Đọc Lẽ sống, tôi cũng mới hay rằng, chính ông là một trong những tác giả của phong trào “quân nhân giúp nhau vượt khó” và “quy tình thương đồng đội” khi ông còn làm Tư lệnh Quân khu 7.
Những câu chuyện xung quanh các chuyến đi của ông về buôn Tà Thiết, một địa điểm nằm trong cắn cứ cũ của LLVT giải phóng năm xưa về “xóm mồ” (Bến Cát – Bình Dương) để…lo giấy tờ cho 14 hộ không hộ khẩu, chẳng chứng minh thư, đã 30 năm trời; chuyện những giọt nước mắt rơi khi được tin ngoại mất không về kịp, chuyện vợ ông (bà Huỳnh Thị Nga) phải thôi việc cơ quan, tự nguyện về hưu non, lo việc gia đình cho ông đi làm nhiệm vụ; hay những lá thư nặng tình nặng nghĩa của một thầy giáo, một cậu lính công vụ đã ra quân, một viên tướng, một cựu chiến binh… cả của những bạn bẹ quốc tế như ngài Hun- Xen được kể, được trích trong Lẽ sống đề toát lên tính cách một con người vừa cụ thể, kiên quyết; vừa trái tim đa cảm, không bao giờ “ngoảnh mặt, quay lưng” lại trước những nỗi oan trước những thân phận nghèo.
Đọc những mẩu chuyện đời thường trong Lẽ sống mới thấy câu thơ mà ông viết năm 2003: Trời mênh mông, biển cũng mênh mông/Đâu phải nhà thơ cũng chạnh lòng/Nhà binh cũng thấy lòng xao xuyến/Nợ nước tình dân cũng mênh mông rà rất … Ba Kiên. Với ông, đi chiến đấu vì độc lập thống nhất đất nước, lo (và chạnh lòng) khi thấy đồng chí đồng bào mình còn nghèo đói cũng là lẽ sống của người cộng sản, cũng là phẩm chất căn bản nhất của Bộ đội Cụ Hồ. |
